فقط حجاب نیست، زیست زنانه تغییر کرده است

حضور اجتماعی زنان به یک سرمایه تبدیل شده است. بنابراین، حتی سال گذشته، در جریان انتخابات ریاست جمهوری، دختر آقای رئیسا به عنوان نامزد جنبش سنتی محافظه کار در تلویزیون ظاهر شد و برای پدرش روابط عمومی انجام داد. اتفاقی که هرگز در رادیو نبود.

به گزارش روزنامه خبر روزانه میهن وی نوشت: «چهل روز از درگذشت مهسا امینی می‌گذرد. اتفاقاتی که در این مدت در کشور رخ داد نیاز به مطالعه دقیق دارد. پس از این حادثه دردناک در فضای مجازی، رسانه های رسمی، روزنامه ها و… بحث های زیادی در مورد حجاب و احساس دولت در مورد این موضوع وجود داشته است. حوادثی که در این یک ماه رخ داده پیامد اجتناب ناپذیر تحولات مغفول مانده در حوزه «زندگی زنان» (1) در ایران است.

در اینجا می خواهم از مشاهدات شخصی خود برای توضیح تغییرات زندگی زنان در جامعه ایران استفاده کنم. من حدود یازده سال است که در شهر قم زندگی می کنم، در ابتدای مهاجرتم به شهر قم، تعداد خانم هایی که مانتو یا حجاب های مختلف داشتند کم بود، اما حالا اگر بیشتر در خیابان های شهر قدم بزنید. شهر، زنان زیادی را در مقایسه با قبل با مانتو می بینید. ، آرایش غلیظی دارند و … این مشکل بیشتر در بین نوجوانان و جوانان دیده می شود. با شال و عبا در کنار مادران چادری راه می روند. هرازگاهی مخصوصاً در فصل گرما، سخنوران و سخنوران تغییر لباس در این شهر مقدس را به توطئه دشمنان می نویسند. (2)

دخترم کلاس چهارم است و هفته گذشته برای جلسه مادری به مدرسه رفتم. در میان 17 مادر، تنها یک نفر چادر به سر داشت. و سال گذشته هفت نفر از این مادران از چادر استفاده کردند. البته هنوز هم بسیاری از زنان کمیویی از چادر استفاده می کنند، اما این تغییرات شتاب می گیرد و می توان تغییرات زندگی زنان در میان این افراد مذهبی را نیز در نظر گرفت.

مثال هایی از شهر قم زدم تا توضیح دهم که جامعه ایران حتی در شهر مذهبی قم نیز تغییر چشمگیری داشته است. روند تحول در جامعه زنان ایران مربوط به امروز و دیروز نیست و از زمان درگذشت مهسا امینی نیز تثبیت نشده است. این حادثه تنها به روند تغییر سرعت بخشید و چشم و ذهن را متوجه اهمیت این موضوع کرد. این تغییرات فقط مربوط به حجاب و پوشش نیست و به نظر من تغییر حجاب سطحی سطحی و آشکار این موضوع است، تغییر پوشش نشانه تغییر عمیق تری در نگرش زنان به زندگی است. تعریف رسمی از هویت زن که او فقط باید نقش مادری و همسری را در جامعه ایفا کند و همیشه در زندگی خصوصی و عرصه اجتماعی از مردان پیروی کند، برای اکثر افراد جامعه قابل قبول نیست.

برای یافتن عواملی که در حال حاضر نگرش نسبت به زنان را تغییر داده است، بررسی وقایع سال های گذشته ضروری است. در 20 سال گذشته، نسبت دختران در بین داوطلبان کنکور سراسری همواره بیشتر از نسبت پسران بوده است. تنها در چهار سال گذشته نسبت داوطلبان زن در کنکور سراسری از 58 درصد به 61 درصد افزایش یافته است. (3) همچنین در حالی که در سال 1389 زنان شرکت کننده در آزمون دکتری در ایران 16 درصد از کل جمعیت آزمون شوندگان را تشکیل می دادند، در سال 1401 این تعداد به 45 درصد افزایش یافت. تاکنون زنان در تحصیلات عالی و ورود به دانشگاه از مردان پیشی گرفته اند. در چنین شرایطی انتظار می رود که زنان پس از اتمام تحصیلات، جایگاه بهتری در بازار کار داشته باشند. در حالی که نرخ بیکاری برای زنان همیشه بسیار بیشتر از مردان است…

قوانین کار که در مورد زنان نوشته شده است، منافع آنها را حفظ نمی کند و حتی در مواردی به آنها آسیب می رساند، مانند مرخصی زایمان که به جای اینکه قانونی برای حمایت از زنان باشد، کارفرما را مجبور به استفاده کمتر از نیروی کار زنانه می کند. آمار روشنی از زنانی که پس از زایمان شغل خود را از دست داده اند وجود ندارد. آمارهای مرکز آمار ایران حاکی از بیکار شدن 830 هزار زن در دوره کرونا است. بسیاری از زنانی که دارای تحصیلات عالی هستند، اما شغلی متناسب با این تحصیلات ندارند، مجبور می شوند خود را وقف کارهای رسمی و کمتر مهم کنند، آنها به وضوح از این وضعیت راضی نیستند.

با وجود موانع زیاد، این نرخ مشارکت پایین نیروی کار بر استقلال زنان تأثیر می گذارد. درآمد به زنان این امکان را می دهد که در زمینه های دیگر زندگی مستقل تصمیم بگیرند. آمار ورزشکاران زن رو به افزایش است، رشد باشگاه های بانوان در شهرهای کوچک و بزرگ، روند شگفت انگیز افزایش تعداد جراحی های زیبایی، رشد آرایشگاه های زنانه، افزایش آمار طلاق، کاهش زایمان. نرخ و غیره همه اینها موید تغییر سبک زندگی زنان در ایران است. قوانین و سیاست های رسمی در مورد زنان با چنین تغییراتی ناسازگار است و شکاف فزاینده ای بین جریان زندگی و اشکال رسمی (مانند قوانین، سیاست های رسمی فرهنگی و غیره) ایجاد می کند. سوالات حل نشده زیادی در این زمینه وجود دارد. مسائلی مانند مهریه زن، حضانت فرزندان، اجازه خروج از کشور و ….

حضور اجتماعی زنان به یک سرمایه تبدیل شده است. بنابراین، حتی سال گذشته، در جریان انتخابات ریاست جمهوری، دختر آقای رئیسا به عنوان نامزد جنبش سنتی محافظه کار در تلویزیون ظاهر شد و برای پدرش روابط عمومی انجام داد. اتفاقی که هرگز در رادیو نبود.

تحولات جهانی در زمینه برابری جنسیتی و احقاق حقوق زنان و به رسمیت شناختن آنها در جامعه را نباید نادیده گرفت. نوجوان مدرن نه تنها محصول اجتماعی شده نهادهای آموزشی و فرهنگی جامعه و حتی خانواده خود است، بلکه در عین حال و شاید در مواردی از طریق محصولات فرهنگی یا فضای مجازی تحت تأثیر فرهنگ جهانی قرار می گیرد. بسیاری از نوجوانان در مقایسه با والدین خود بیشتر از فضای مجازی استفاده می کنند، با تغییرات جهانی آشنا هستند و آنها را مطلوب می دانند. نوجوانانی که من با آنها سر و کار دارم فیلم ها و سریال های نتفلیکس را تماشا می کنند و ارزش ها، نگرش ها و رفتارهای زیادی را از آن فیلم ها و سریال ها یاد می گیرند. برای آنها مشخص نیست که اگر زنی در خارج از ایران مدرک علمی یا سیاسی بالاتری کسب کرده است، چرا از ورود به ورزشگاه منع شده است. اگرچه عوامل متعددی منجر به بروز پدیده شکاف نسلی در ایران شده است، اما می توان گفت که تغییرات جهانی و استفاده مداوم نوجوانان از فضای مجازی در ایران، شکاف نسلی بین نوجوانان و نسل گذشته را تسریع کرده است. تغییراتی از این دست که به برخی از آنها اشاره شد، نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری رسمی در رابطه با این نسل کارآیی خود را از دست داده است و تداوم آنها جز ایجاد تنش و درگیری بین این نسل و فضای رسمی اثری ندارد و باید منتظر ماند. برای مدتی این تضاد باید به صورت عمومی و جمعی بیان شود.

زنان با استفاده از فضای مجازی سبک جدیدی از زندگی زنانه را در جامعه بازتولید می‌کنند، شیوه‌ای از زندگی که با مقاومت نظام روبه‌رو شده است، اما امروزه با تکثیر در اشکال مختلف، چنان شهرتی پیدا کرده است که دیگر نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

همه این تغییرات در سطح تحصیلات زنان، میزان مشارکت اجتماعی زنان، شکاف بین نسل‌های نوجوان، تقاضای عمومی و گسترده برای حجاب و… بیانگر آن است که روابط اجتماعی موجود در جامعه ایران، با وجود مقاومت مسئولان، ساختار قدرت و حتی بخشی از بدنه مذهبی جامعه دیر یا زود تغییر خواهد کرد. اگر عرصه سیاست رسمی همچنان بر روی یک پاشنه می چرخد، احتمالاً این تضادها از شکل اجتماعی به شکل سیاسی تبدیل می شود و هر تغییری به عقب نشینی تعبیر می شود. اما اگر اکنون این سیاست رسمی تغییر می کرد، نشان از انعطاف و اعتماد نهادهای رسمی داشت.

PS:

1- زندگی زن یعنی هر آنچه در دنیا وجود دارد که به نحوی بر زندگی زنان در جامعه تأثیر می گذارد. زندگی یک زن می تواند شامل حوزه های فردی و اجتماعی زندگی باشد. هابرماس زندگی جهان را حوزه فرهنگ، شخصیت، معنا و نمادهایی تعریف می کند که پایه و اساس ارتباط و تفاهم را تشکیل می دهند. اصطلاح «زندگی زنان» از این مفهوم می آید.

۲- https://aftabnews.ir/fa/news/660460

3- https://d-mag.ir/p4130

انتهای پیام

دکمه بازگشت به بالا