پیش شرط‌های کلیدی برای توسعه روابط ایران و روسیه

اگرچه روسیه در قرون گذشته رابطه خصمانه ای با ایران داشت و حتی بخشی از خاک ایران را اشغال کرده بود. اما در سال های اخیر شرایطی به وجود آمده که همکاری و نزدیکی با روسیه به گزینه ای جدی برای ایران تبدیل شده است. واقعیت این است که روابط دوجانبه ایران و روسیه سابقه همکاری طولانی در موضوعات مورد علاقه مشترک دارد و به طور غیرمستقیم در نتیجه سیاست آمریکا در قبال ایران تقویت شده است.

در سال های اخیر نزدیکی و همکاری ایران با روسیه باعث ثبات بازار جهانی نفت شده است و البته در کنار این موضوع، در کنار برخی دیگر از کشورها، «اوپک گازی» نیز ایجاد شد تا به کشورهایی که این منبع استراتژیک را در اختیار دارند، بیشتر شود. کنترل . . قدرت بهره مندی از منابع و منافع خود. از سوی دیگر، تلاش‌های آمریکا برای جهانی‌سازی و جهانی‌شدن نظم مطلوب و تک‌قطبی شدن جهان با مقاومت ایران و روسیه مواجه می‌شود. بر این اساس یکی دیگر از انگیزه های همکاری دو کشور حمایت از ایجاد نظام چند قطبی است

و برای مخالفت با یکجانبه گرایی آمریکا بود. منافع مشترک ایران و روسیه در بستن پایگاه های آمریکا و دیگر کشورهای غربی در منطقه غرب آسیا، مقابله با تهدید داعش و تروریسم، جذابیت همکاری های نظامی و تسلیحاتی و در ماه های اخیر روسیه تحت تحریم های غرب قرار گرفته است. حمله به اوکراین و پذیرش دو کشور در شرایط مشابه و تلاش برای خنثی سازی تحریم ها از دیگر دلایل و انگیزه هایی است که ایران و روسیه را به یکدیگر نزدیک کرده است.

اگرچه در این سال ها روابط ایران و روسیه نیز با مشکلات جدی مواجه بود. موضع نه چندان دوستانه روس ها در قبال موضوع هسته ای ایران و قطعنامه هایی که در سال های گذشته علیه کشورمان صادر شد، تاخیر در راه اندازی نیروگاه بوشهر، عدم تحویل اس. سامانه پدافندی 300 به کشورمان، شیطنت روسیه برای جلوگیری از حضور نیروی دریایی ایران در دریای خزر و مسائل دیگر، بحث‌های زیادی درباره روابط ایران و روسیه و توازن آنها مطرح شد.

برخی تحلیلگران بر این باورند که جمهوری اسلامی ایران به دلیل موقعیت استراتژیک، ژئوپلیتیک و حضور عوامل مختلف قدرت منطقه ای، جایگاه مهمی در سیاست خارجی روسیه داشته است و این امر به استراتژیک بودن روابط ایران و روسیه کمک می کند. این در حالی است که به ویژه توسعه روابط سیاسی، اقتصادی و نظامی ایران و روسیه در سطح کلان و ایجاد نقشه روابط راهبردی دو کشور با تامین منافع و امنیت دو کشور به یک امر واقعی تبدیل شده است. کابوسی برای کشورهای غربی و به ویژه ایالات متحده است و قادر است بلوک قدرت ضد آمریکایی در جهان را به میزان قابل توجهی تقویت کند.

از سوی دیگر، برخی دیگر از تحلیلگران معتقدند که روسیه برخلاف مقامات ایرانی، نگاه راهبردی به روابط با تهران ندارد. از آنجایی که این کشور طبق روال معمول سایر کشورها به دنبال منافع ملی خود است و از آنجایی که سیاست خارجی ایران دائماً با غرب به ویژه آمریکا در تنش است، مسکو در شرایط عادی (نه شرایط فعلی) آمادگی لازم را ندارد. در جنگ با اوکراین) ) در چنین روابط پرتنشی، اعتبار و وزن بین المللی خود را حفظ کند و روابط خود را با آمریکا و سایر نقاط جهان مختل کند. علاوه بر این، روسیه روابط گسترده ای با رژیم اسرائیل و کشورهای حوزه خلیج فارس به ویژه عربستان سعودی دارد و روابط راهبردی با ایران که روابط پرتنشی با این بازیگران دارد، طبیعتاً بر روابط و منافع مسکو در این حوزه ها تأثیر منفی خواهد گذاشت. بنابراین به عقیده این گروه، شکل گیری روابط راهبردی بین دو کشور عملا غیرممکن است.

در نتیجه نهایی و تحلیل این آرا و دیدگاه ها باید گفت که هنر در عرصه روابط بین الملل، توسعه روابط با کشورها و پرهیز از انزوای استراتژیک، مهارتی است که از دیپلمات های همه کشورها و جمهوری اسلامی ایران انتظار می رود. از این امر مستثنی نیست. بنابراین، توسعه روابط با کشورهای قدرتمند غیرغربی مانند روسیه و چین به طور کلی مثبت است و دارای منافع پایدار است. با این حال؛ دیپلمات های ایرانی باید دو اصل اساسی را در توسعه روابط بین الملل از جمله روابط با روسیه در نظر بگیرند.

اولاً، طبق آن نصیحت معروف، «نباید همه تخم‌هایمان را در سبد یک کشور بگذاریم». به عبارت دیگر، توسعه روابط باید متوازن باشد و طیف وسیعی از کشورها و بازیگران مختلف را شامل شود. که در شرایط عادی و اضطراری از مزایای گسترده و متنوع این روابط برخوردار شویم و هیچ کشوری ما را تحت فشار و انزوا قرار ندهد.

دومین؛ اینکه باید پتانسیل ها و فرصت های داخلی مانند ارتقای زیرساخت های انرژی، توسعه مسیرهای ترانزیتی و تلاش برای فعال سازی آنها در سطح منطقه ای و جهانی، افزایش تولید محصولات استراتژیک کشاورزی و صنعتی و… را توسعه و استفاده بهینه کرد و همچنین منطقه ای و زیرمجموعه های بین المللی متکی به کشور ما هستند که با همه کشورها از جمله روسیه روابط خارجی برقرار کنند، به گونه ای که دور زدن ایران، بی وفایی و فشار بر کشور ما نیز خسارات جدی و لطمه جدی به منافع آنها وارد کند و حداقل آنها ممکن است چنین سیاستی را به عنوان اولین گزینه ترجیحی انتخاب نکند.

* رئیس موسسه اکو فرهنگ

دکمه بازگشت به بالا