چفیه: از پوشش تا نماد، از نماد تا پوشش

زمانی که جنگ عراق و ایران شروع شد، رزمندگان ایرانی نیز از این پوشش در مناطق جنگی استفاده کردند. کاربردهای عملی مختلفی داشت: ضد آفتاب برای سر و صورت، دستمال برای پاک کردن عرق، حوله برای خشک کردن دست ها و صورت آغشته به آب، ماسک برای جلوگیری از ورود گرد و غبار صحرا به ریه ها و میز ناهارخوری. چفیه در آن زمان هیچ اهمیتی جز این مزیت های عملی و معمول در موقعیت نظامی در مناطق عمدتاً خفه کننده یا بیابانی و خشک جنوب غربی ایران نداشت.

در اواسط جنگ که این پوشش بسیار مورد استفاده قرار گرفت، کم کم به نمادی از رزمندگان و داوطلبان جنگ تحمیلی غالب تبدیل شد. چفیه در نقاشی‌ها، فیلم‌ها، طرح‌های گرافیکی، تصاویر بصری و دیگر موقعیت‌های بصری/مربوط به جنگ، شخصیتی جدا از علایق عملی‌اش در جنگ داشت: شخصیت رزمندگان دلیر و فداکار که به فداکاری جان خود ایمان داشتند.

با پایان یافتن جنگ، دیگر موضع رزمی پاکیزه و کاربردی وجود نداشت، بلکه جنبه هویتی آن باقی ماند و به ویژه در شهرت رسمی، کاربردهای تبلیغاتی فراوان آن برای نشان دادن تأکید بر مسیر رزمندگان حتی در دوران پس از جنگ بود. . این اتفاق افتاد و کم کم این ماجرا به عرصه سیاست و قدرت کشیده شد. مقامات و رهبران یکی پس از دیگری برای نشان دادن وفاداری خود به آرمان سربازان کشته شده و ایثارگر، گهگاه از چفیه استفاده می کردند. اما سپهر پیچیده سیاست ربطی به فضای برهوت رزمندگانی نداشت که خالصانه و ساده جان خود را فدای آرمان های خود کردند. زیر پوشش نمادین چفیه بدهی های پنهان، رشوه، لابی، اختلاس، فساد اخلاقی، مالی و سازمانی و ده ها جرم دیگر وجود دارد که ظرفیت های سیاسی زیادی برای اجرا دارد. کم کم چافی دیگر کاری به افکار عمومی شهدا، جانبازان و ایثارگران جنگ تحمیلی نداشت. مردم دیده اند که هر از گاهی یک بانکدار دزد، یک جوان جویای اجاره، یک مدیر دروغگو، یک مامور کلاهبردار و… روسری به گردن می بندد و شعارهای ساده انگارانه از سادگی و محبوبیت و در عمل متفاوت می گوید. جو آشکار است

این ماجرای اخیر از سفر خانوادگی یکی از مقامات چفی به ترکیه که حالا به قصد خرید سیسمونی یا هر کار دیگری در اواسط ماه مبارک رمضان انجام شده است، تنها نمونه کوچکی از رویه ای است که در این سال ها شکل گرفته است. افشای این ماجرا قطعا ریشه در کشمکش درونی بین جناحی دارد و به قصد بالا بردن شست و حتی تصفیه های سیاسی صورت گرفته است و بیش از عشق علی، نفرت معاویه و شاید گروه پشت سر آن را نشان می دهد. داستان های دیگری هستند که داستان های متفاوتی دارند.

چفیه، مانند بسیاری از پدیده های پیرامونی، در اصل ابزاری کاربردی و خالی از معنای دلبستگی بود. سپس به نماد حفاظت و ایثار تبدیل شد و به تدریج خصلت نمادین آن نیز تغییر کرد و برای عموم مردم به نمادی از سنگر قدرت با نیت زینت موجه و صادقانه برای پذیرش باطنی پر از تعارض تبدیل شد. با شعار و سخنرانی و آواز. چفیه دیگر قرار نیست چهره خود را با نقاط آشکاری مانند دیدن خورشید و غبار صحرا بپوشاند. پوشش آن اکنون برای چهره های پنهان است.

دکمه بازگشت به بالا